YOBUL KALESİ
İlk kez 18. yüzyıl başlarında, Osmanlı ordusunun İran ve Kafkasya seferleri sırasındaki yazışmalarda karşımıza çıkan “Büyük Liman” adı, bugünkü Zeytin Burnu’ndan (Adacık-Yalı Mahallesi) başlayarak Fener Burnu’na (Çarşıbaşı-Fenerköy) kadar uzanan doğal koyu tanımlıyor. Bu koyun Karadeniz’in güneyindeki deniz ulaşımı için eski çağlardan beri önemli bir demir atma yeri olduğunu biliyoruz. Koyun kıyılarında iki tarihsel kale kalıntısı bulunuyor. Bunlardan biri doğu kesimindeki Glida Kalesi; yakınında gemi yanaşacak uygun bir yerin olmaması nedeniyle, buranın batıya doğru uzanan doğal limanın korunması için 13-14. yüzyıllar arasında inşa edilen askeri bir yapı olabileceği düşünülüyor. Diğer kale ise koyun batı kesimindeki Yobul Kalesi.
Evliya Çelebi, 1640 yılında ziyaret ettiği bölgedeki kaleleri anlatırken, “Görele” (bugünkü Eynesil Kalesi) ile “Kiliya” (bugünkü Yalıköy/Glida Kalesi) kaleleri arasında Popoli adlı bir kalenin daha olduğunu yazıyor. Buranın bugünkü Yobul Kalesi olduğuna kuşku yoktur. F. Emecen bu adın Yopoli/Yavpoli imlasıyla yazıldığını belirtmektedir. Dolayısıyla Osmanlı belgelerinde bugünkü “Yobul” adının kaynağı karşımıza çıkar. Evliya Çelebi’ye göre büyük bir körfezde yer alan bu kaleye bakımlı köyler ile yer yer harabe haline gelmiş kaleler bağlıdır. Bu bilgi Evliya Çelebi’nin Ağasar vadisi içinde 17. yüzyılda var olan köyleri ve iç bölgedeki diğer kaleleri not etmiş olduğu sonucu çıkarılabilir. Katip Çelebi de aynı dönemden günümüze kalan ve 1648-1654 yılları arasında yazılan Kitab-ı Cihânnümâ adlı eserinde Trabzon’un kazaları arasındaki Yavabolu’dan söz etmektedir.
Beşikdüzü Limanı’nda, mendireğin başlangıcında yer alan Yobul Kalesi’ndeki ilk arkeolojik incelemeler, 2023 yılında T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’nün izniyle, Beşikdüzü Belediye Başkanlığı’nın desteğinde, Trabzon Müzesi Müdürlüğü başkanlığında ve benim bilimsel danışmanlığında gerçekleşti. Kale, Trabzon Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü’nün 29.03.2017 gün ve 3404 sayılı kararıyla, “1. Grup Koruma Alanı” olarak tescil edilmişti. Buna göre kale harabesi 2863 sayılı yasa kapsamında bulunuyor. Aynı yasanın 9. Maddesinde korunması gereken kültür varlığı olarak tescil edilen yerlerde nelerin fiziki müdahale sayılacağı açıkça belirtilmiştir. Madde 16’da ise bu tür yerlerde izinsiz her türlü müdahale ile yapılaşma yasaklanmaktadır. Ayrıca T.C. Kültür Bakanlığı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu’nun İlke Kararları, Yobul Kalesi gibi 1. Grup Koruma Alanlarının korumaya yönelik bilimsel çalışmalar dışında aynen korunacak sit alanları olduğu yazmaktadır. Bu tür yerlerde, kesinlikle hiçbir yapılaşmaya izin verilmez, imar planlarında durumları aynen korunur, bilimsel amaçlı kazıların dışında kesinlikle her türlü kazı ya da onarım gibi faaliyetler yasaktır.
Beşikdüzü Limanı’ndaki mendirek ile bunun güneyindeki modern liman ve kalenin hemen önündeki halk plajının Yobul Kalesi’ne ayrı ayrı değer kazandırdıkları açıktır. Bu nedenle kale duvarlarının arkeolojik yöntemlerle temizlenip belgelendikten sonra onarıma alınması ilçenin turizm girdileri açısından büyük önem taşımaktadır.
Bir Orta Çağ kalesi olarak kayıtlara geçen Yobul Kalesi’ndeki ilk izlerin Roma Çağı’na ait olma olasılığı vardır. Burada yapılacak bir arkeolojik kazı çalışmasında farklı tarihsel dönemlere ait katmanlar açığa çıkabilir. Böylece kalenin nasıl inşa edildiği ve ne gibi değişimlere uğradığı anlaşılacağı gibi, duvarların zaman içinde nasıl yıkıldığını gösteren bilgiler de sağlanabilir. 2023 yılındaki arkeolojik çalışma, Yobul Kalesi’nin yapısal niteliği ortaya koyularak gelecekteki onarım projesi için bilimsel bir ön hazırlık yapılmak istenmiştir. Ancak bu çalışma yarım kalmıştır.
Her arkeolojik çalışmada olduğu gibi, Yobul Kalesi’ndeki çalışmada da ele geçen buluntuların temizlenmesi, tanımlanması, numaralandırılması ve belgelenmesi gerekmektedir. Yapılan çalışmada ele geçen ve kayıt işlemleri tamamlanan buluntular Trabzon Müzesi Müdürlüğü’ne teslim edilmiştir. Bu eserlerin ve yapılan çalışmaların bilim dünyasına tanıtılması için Yobul Kalesi’ndeki incelemelerin tamamlanması gerekir. Umarız bu süreçte Beşikdüzü halkı atalarından miras kalan kalesini koruyup kollamaya devam eder ve tek taşına zarar gelmesine izin vermez.
